Tôi gặp anh Nguyễn Hữu Mão lần đầu khi anh làm sư đoàn trưởng sư đoàn 7 đóng quân trên đất Sông Bé ( nay là tỉnh Bình Dương ). Một sư đoàn trưởng trẻ, đẹp trai, hoạt ngôn và dễ gần. Đó là khi chúng tôi làm số báo đặc biệt kỷ niệm 10 năm chiến dịch Tây Nguyên (3-1975). Cuộc trò chuyện hôm ấy, anh Mão không nói về mình mà kể nhiều về thế hệ tiền bối của anh ở sư đoàn 7 như Trung tướng Nguyễn Thế Bôn; Trung tướng Lê Nam Phong, Trung tướng Nguyễn Văn Thái…Tập trung chủ đề, tôi chủ động lái câu chuyện sang hướng khác, ấy là sư đoàn 320 ( đoàn Đồng Bằng ) mà thời mới nhập ngũ ( 1970) tôi cũng vinh dự được làm lính.
Tôi đã có dịp về thăm Đình Mống Lá (Nho Quan) nơi sư đoàn 320 thành lập từ những năm chống Pháp. Nghe chuyện ấy, anh Mão sôi nổi hẳn lên. Anh kể cho tôi nghe thời anh làm lính Trung đoàn 48( đoàn Thăng Long ) chiến đấu dọc dài đất nước; đặc biệt chiến dịch Tây Nguyên – chiến dịch Hồ Chí Minh (1975).
Anh Mão kể: Trong chiến dịch Tây Nguyên (3/1975), Trung đoàn 48 (Sư đoàn 320) của anh được giao tiêu diệt căn cứ Chư Sê, quận lỵ Thuần Mẫn – Cẩm Ga của địch.
Đặc biệt, khi Buôn Ma Thuật thất thủ, đơn vị anh được giao chặn đánh Quân khu 2 của địch tháo chạy từ Tây Nguyên xuống duyên hải Miền Trung. Các địa danh: Cheo Reo, Phú Bổn, Củng Sơn..gắn liền với chiến công và sự hy sinh của Trung đoàn 48 và Sư đoàn 320. Ngày 1/4/1975, Trung đoàn 48 (anh Mão là Trung đoàn phó) làm lực lượng nòng cốt giải phóng tỉnh Phú Yên.
Sau đó quay lại đường 7 về Bình Long, Bến Cát. Ngày 26/4/1975 bước vào chiến dịch Hồ Chí Minh, đơn vị anh được lệnh vượt sông Sài Gòn sang Hố Bò (Củ Chi).
Ở hướng Tây, Bắc, sáng ngày 29/4/1975, đơn vị anh được giao tấn công căn cứ Đồng Dù. Là Trung đoàn phó Nguyễn Hữu Mão được phân công trực tiếp chỉ huy Tiểu đoàn 3. Trận chiến khốc liệt, bộ đội hy sinh nhiều nhưng không nhổ được chốt. Với kinh nghiệm đánh mở cửa trước đây ở mặt trận Tây Nguyên, Nguyễn Hữu Mão nhận lệnh trực tiếp của Sư đoàn trưởng chỉ huy một tổ bộc phá , đột phá một hướng của căn cứ địch. Trước khi bộc phá nổ tan hàng rào để đồng đội xung phong, trung đoàn phó Mão nén lại nỗi đau, vuốt mắt cho một chiến sĩ vừa trúng đạn để tiếp tục xông lên phía trước…
Cuộc trò chuyện hôm ấy, sư đoàn trưởng Nguyễn Hữu Mão kể cho tôi nghe nhiều kỷ niệm sâu sắc từ lúc anh rời quê hương Đan Phượng (Hà Tây) cho đến khi làm Sư đoàn trưởng.
“Ngày 28 tháng 4 năm 1967 khi Chi đoàn thanh niên tổ chức liên hoan nhẹ tiễn tôi nhập ngũ , thì máy bay địch đến dội bom xuống đập Đáy. Đội nữ dân quân trực chiến đánh trả ngoan cường, nhưng một trái bom rơi trúng trận địa, cả 9 cô gái đã hy sinh anh dũng. Hình ảnh ấy theo tôi mãi trong suốt những chặng đường đánh giặc“….
Gần chục năm sau, tôi gặp anh Mão tại Học viện Lục quân. Ấy là lúc anh từ trường Sĩ quan Lục quân I được điều vào làm Phó giám đốc Học viện. Kinh nghiệm từ chiến trường trong đó có trận mở màn chiến dịch Tây Nguyên, anh Mão đã biến thành giáo trình truyền đạt lại cho thế hệ nối tiếp để hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc trong tình hình mới. Đó cũng là tên tập hồi ký của anh – Thiếu tướng PGS TS Nguyễn Hữu Mão: “Từ chiến trường đến nhà trường”. Tập sách đã được Thượng tướng Lê Khả Phiêu, nguyên TBT BCH TW Đảng Cộng sản Việt Nam viết lời giới thiệu.
Bây giờ đã bước sang tuổi U80, di chứng chiến tranh đã làm người lính sư đoàn Đồng Bằng năm xưa không còn khoẻ mạnh như trước. Nhưng ký ức một thời cầm súng cùng đồng đội đánh giặc dọc dài đất nước và cả những năm tháng làm nghĩa vụ quốc tế với đất nước Cam Pu Chia, thiếu tướng Nguyễn Hữu Mão không bao giờ quên.
Mỹ Tâm
