Một mùa xuân mới sắp đến, Xuân Ất Tỵ 2025. Đất nước đã thanh bình, không còn nữa những hố bom chi chít trên các cánh đồng, không còn nữa những cánh rừng trụi lá vì bom Napan, vì chất độc hoá học…
50 năm đã qua kể từ ngày giải phóng miền Nam, 46 năm đã qua kể từ ngày Quân tình nguyện Việt nam tiến vào giải phóng Phnom Penh, lật đổ chế độ diệt chủng Pôn Pốt, 36 năm đã qua kể từ ngày mặt trận Vị xuyên im tiếng súng. Cuộc chiến thực sự đã lùi xa, rất xa rồi nhưng nỗi đau mất người thân của các gia đình liệt sĩ, nỗi đau bởi vết thương trên thân mình những người cựu chiến binh (CCB) vẫn còn đó không nguôi…
Có đất nước nào trên trái đất này phải chịu đựng nỗi mất mát vì chiến tranh như đất nước Việt Nam? Đại chiến thế giới thứ 2 chỉ kéo dài có 5 năm, còn cuộc kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam đến 20 năm mới kết thúc. Khác với những người lính Mỹ và Việt nam Cộng hòa khi ra trận được trang bị tận răng và ai cũng có tấm thẻ inốc trên cổ khắc tên họ, số quân để nhận biết danh tính khi tử trận, người lính Giải phóng quân khi xung trận chỉ mang theo súng đạn, lương khô, bi đông nước, dao găm, xẻng để đào hầm và tấm võng. Tất cả những gì liên quan đến gia tài ít ỏi của người lính như quân tư trang, sổ tay ghi chép, hình ảnh thư từ của người thân… đều để lại ở cứ balô (hay còn gọi là hậu cứ).
Bài ca “Bên cánh võng” nghe thơ mộng là vậy, đâu ai biết khi bị thương tấm võng đó là cáng thương để đồng đội khiêng về, còn khi hy sinh tấm võng thành quan tài đưa người liệt sĩ đi vào lòng đất. Chỉ khi hy sinh tại trạm quân y vì vết thương quá nặng hay vì cơn sốt rét ác tính thì may ra mới có lọ Penicilin kèm theo mẩu giấy ghi tên tuổi, quê quán, ngày mất chôn theo người lính. Cuộc chiến đã qua khốc liệt vô cùng, làm gì có nghĩa trang mặt trận, làm gì có nghĩa trang của đơn vị, càng không thể có tấm bia ghi tên liệt sĩ cắm trên mộ… Tìm được hài cốt đã khó, tìm được rồi cũng đâu biết quê quán, người thân của liệt sĩ để xác định ADN, để trả lại tên cho liệt sĩ ? Trong Nghĩa trang liệt sĩ Rừng Sác (Cần Giờ) có 1221 ngôi mộ liệt sĩ, nhưng chỉ có 357 mộ có đầy đủ thông tin, 83 mộ chưa xác định được thông tin, đau lòng hơn là có đến 757 ngôi mộ gió (chỉ có tên liệt sĩ nhưng không có hài cốt, gồm 540 liệt sĩ của Đoàn 10 đặc công và 217 liệt sĩ của huyện Cần Giờ). Nghĩa trang liệt sĩ huyện Vĩnh Hưng (Long An) có 3519 ngôi mộ liệt sĩ thì 2480 ngôi mộ không có thông tin, 8 ngôi mộ tập thể, 12 ngôi mộ không có hài cốt, 751 mộ không có thông tin đầy đủ về liệt sĩ… Đất nước này còn biết bao nghĩa trang liệt sĩ như thế… Trong những kênh tìm kiếm hài cốt và thông tin liệt sĩ, có một kênh từ những CCB Hoa kỳ, họ thu được chiến lợi phẩm trong các cuộc tập kích vào hậu cứ của quân Giải phóng, vào các trạm quân y, các trạm khách trên đường Trường Sơn… hay sau các trận đánh mà quân ta buộc phải rút lui, không lấy được thương binh và liệt sĩ. Trong các chiến lợi phẩm đó bao giờ cũng có quân tư trang của người lính… 1 cuốn sổ tay để ghi chép, có khi là những dòng nhật ký, có khi là để chép những bài hát, những bài thơ hay, có khi là những dòng lưu bút của bạn bè… cũng không thiếu những lá thư, những tấm ảnh của người thân…
Thư viện Nguyễn Văn Hưởng tại Hà Nội đã bằng nhiều cách sưu tầm và trưng bày những kỷ vật của bộ đội ta do CCB Mỹ lấy được từ các chiến trường ở Việt Nam và mang về Mỹ. Được sự đồng ý của Thượng tướng Nguyễn văn Hưởng,nguyên UV BCH TW Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, Tổng biên tập tạp chí Phương Đông thuộc Viện Nghiên cứu phát triển Phương Đông, tiếp theo các số đặc san Linh khí quốc gia trước đây, đặc san số Tết Ất Tỵ này tiếp tục đăng tải hình ảnh và kỷ vật của Quân giải phóng Miền Nam do Thư viện Nguyễn văn Hưởng cung cấp. Hy vọng qua những hình ảnh và kỷ vật này các gia đình liệt sĩ nhận biết được kỷ vật của thân nhân mình, các CCB tìm lại được hình ảnh của đồng đội mình và có khi là của chính mình. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
TRÌNH TỰ KHA
