Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ, tên gọi khác là Phan Thanh Xuân (SN 7/7/1917), quê quán: Xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, Sơn Tây (nay thuộc TP Hà Nội).
Những năm 1929-1930, khi mói 13 tuổi, đồng chí đã tham gia các phong trào yêu nước tại Viêng Chăn, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương khi mới 17 tuổi. Bị chính quyền thực dân Pháp trục xuất về quê hương, đồng chí đã cùng các đồng chí của mình nhanh chóng khôi phục các hoạt động cách mạng.
Hai năm 1939-1940, đồng chí là Bí thư Tỉnh uỷ Sơn Tây, Hà Nội, sau đó, phụ trách liên tỉnh Hà Nội – Hà Đông – Hà Nam.
Cuối 1941, đồng chí là Xứ uỷ viên Xứ uỷ Bắc Kỳ phụ trách công tác binh vận. Năm 1943, đồng chí bị thực dân Pháp bắt, kết án 27 năm tù giam khổ sai và đày đi Côn Đảo.
Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí tham gia hoạt động trong Ban trật tự Côn Đảo, sau đó trở về đất liền.
Khi thực dân Pháp nổ súng gây hấn ở Sài Gòn, đồng chí được phân công ở lại miền Tây Nam Bộ, với cương vị Thanh tra kháng chiến ở tỉnh Hậu Giang, Uỷ viên liên Tỉnh uỷ.
Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ.
Những năm 1947-1950, đồng chí giữ chức Chính trị viên Khu 9; Chính uỷ Đặc khu Sài Gòn – Chợ Lớn; Chính uỷ Khu 7; Thanh tra Bộ Tư lệnh Nam Bộ.
Từ năm 1952-1954, đồng chí là Tư lệnh, sau đó là Phó Tư lệnh kiêm Phó Chính uỷ Phân liên khu miền Tây Nam Bộ.
Từ tháng 8/1954, đồng chí được phong cấp bậc Đại tá, Phó Trưởng đoàn Liên hiệp đình chiến Nam Bộ rồi trở thành quyền Trưởng đoàn đại biểu Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam trong Uỷ ban Liên hiệp đình chiến Trung ương, đồng thời là Phó Trưởng đoàn Liên hiệp đình chiến Trung ương.
Năm 1954, đồng chí cùng các lực lượng vũ trang của cách mạng tập kết ra miền Bắc. Năm 1955, đồng chí được thăng quân hàm Thiếu tướng. Năm 1957 – 1958, đồng chí giữ chức vụ Phó Tổng Thanh tra Quân đội nhân dân Việt Nam. Đầu năm 1958, đồng chí làm Thứ trưởng Bộ Công an.
Ngày 3/3/1959, khi lực lượng Công an nhân dân vũ trang thành lập, Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ được cử giữ chức Tư lệnh kiêm Chính ủy Công an nhân dân vũ trang. Giai đoạn 1961 – 1974, đồng chí là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam khóa III, IV; đại biểu Quốc hội từ khóa II đến khóa VI; Bộ trưởng Bộ Giao thông -Vận tải; Ủy viên Quân ủy Trung ương, Tư lệnh kiêm Chính ủy Bộ Tư lệnh Đoàn 559 đường Hồ Chí Minh, là Tư lệnh đầu tiên của đường Trường Sơn huyền thoại gắn liền với con đường huyền thoại – Đường 20 Quyết Thắng; Bí thư Đảng ủy Giao thông vận tải Trung ương kiêm Tư lệnh Bộ Tư lệnh đảm bảo giao thông vận tải Quân khu 4 chi viện cho chiến trường miền Nam, đặc biệt trong giai đoạn diễn ra cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân (1968).
Từ tháng 4/1973 đến năm 1976, đồng chí giữ chức vụ Phó Thủ tướng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Năm 1980, đồng chí được cử làm Phó Tổng đoàn chuyên gia của Chính phủ Việt Nam giúp Campuchia về xây dựng kinh tế; Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam – Campuchia.
Trong hơn 50 năm hoạt động cách mạng, với nhiều cương vị công tác, ở nhiều địa phương, đồng chí Phan Trọng Tuệ luôn là chiến sĩ cộng sản kiên trung của Đảng, tận tụy vì nước, vì dân, không quản hy sinh gian khổ, luôn bám dân, gây dựng và phát triển được phong trào cách mạng. Dù bị địch bắt cầm tù, tra tấn cực hình, nhưng đồng chí vẫn luôn giữ vững khí tiết của người cộng sản.
Trong cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của mình, đồng chí được Đảng, Chính phủ và nhân dân tin tưởng giao nhiều chức vụ quan trọng, ở bất cứ cương vị lãnh đạo, lĩnh vực công tác nào, đồng chí cũng đều hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Trên cương vị Phó Thủ tướng Chính phủ; Bộ trưởng Bộ Giao thông – Vận tải, đồng chí đã có những đóng góp lớn trong việc xây dựng ngành Giao thông vận tải lớn mạnh, đáp ứng yêu cầu khôi phục kinh tế, bảo vệ Tổ quốc. Ngày 18/12/1991, đồng chí qua đời tại TP.HCM, thọ 74 tuổi.
Hoàng Diệp (ghi chép)
